Nhà tiên tri · 2026-11-19

Các nhà chiêm bốc và tiên tri nổi tiếng của Trung Quốc: từ Quỷ Cốc Tử đến Thôi Bối Đồ và cội nguồn của Saju

Truyền thống bói toán và tiên tri của Trung Quốc gắn với Quỷ Cốc Tử (鬼谷子), Mã Tiền Khóa (馬前課) của Gia Cát Lượng, phong thủy của Quách Phác, Thôi Bối Đồ (推背圖) của Lý Thuần Phong và Viên Thiên Cang, thuật số Mai Hoa của Thiệu Ung và Thiêu Bính Ca (燒餅歌) của Lưu Bá Ôn. Nhiều tác phẩm trong số này được nhiều người coi là do người đời sau gán cho chứ không phải trước tác của chính các nhân vật ấy, và những trường hợp trùng khớp nổi tiếng của Thôi Bối Đồ phần lớn được đọc vào sự việc sau khi chúng xảy ra. Tứ Trụ (bát tự, 八字) được truy nguyên đến Lý Hư Trung (李虛中) đời Đường và Từ Tử Bình (徐子平) đời Tống, nhưng niên đại và quyền tác giả dựa trên các nguồn về sau và vẫn chưa chắc chắn.

1. Vì sao lịch sử Trung Quốc có nhiều nhà tiên tri đến vậy

Một thầy bói Trung Quốc cổ đại nghiên cứu mai rùa và dụng cụ bói toán đặt trước mặt

Từ bói giáp cốt đời Thương đến Chu Dịch (周易, Zhouyi) và các văn bản sấm vĩ (讖緯, chenwei) thời Hán, việc đọc điềm báo từ trời đã là một phần của văn hóa và chính trị Trung Quốc trong rất lâu. Vì vậy, lịch sử đầy những nhân vật được cho là đoán giỏi.

Tuy nhiên, nhiều cuốn sách và lời tiên tri mang những cái tên như vậy được biết đến là do người đời sau gán cho, do những người khác viết ra và mượn uy tín của một cái tên lừng danh. Bài viết này giới thiệu từng nhân vật là ai, những gì được cho là còn lưu lại và có thể kiểm chứng đến đâu.

2. Quỷ Cốc Tử và Mã Tiền Khóa của Gia Cát Lượng

Quỷ Cốc Tử (鬼谷子) là một vị thầy huyền thoại thời Chiến Quốc. Sử Ký (史記, Shiji) chép rằng Tô Tần (蘇秦) và Trương Nghi (張儀) từng học dưới trướng Quỷ Cốc tiên sinh. Những chuyện kể rằng Tôn Tẫn (孫臏) và Bàng Quyên (龐涓) cũng là học trò của ông thuộc về truyền thuyết đời sau nhiều hơn. Cuốn sách Quỷ Cốc Tử gán cho ông bàn về ngoại giao và thuyết phục, và tác giả cũng như niên đại thật của nó vẫn còn tranh luận. Không có ghi chép nào được kiểm chứng cho thấy ông đã tiên đoán những sự kiện cụ thể trong tương lai.

Gia Cát Lượng (諸葛亮, 181-234) của Thục Hán là một chính khách có thật, nhưng Mã Tiền Khóa (馬前課) là một phương pháp dân gian, được cho là cách bói nhanh thực hiện trước ngựa trước khi xuất quân, được lưu truyền dưới tên ông. Không có bằng chứng xác nhận rằng ông đã viết nó, và nhiều học giả cho rằng hình thức còn lại hiện nay đã được biên soạn về sau.

3. Quách Phác và những khởi đầu của phong thủy

Quách Phác (郭璞, 276-324) là một học giả và nhà chiêm bốc đời Đông Tấn, người chú giải Nhĩ Nhã (爾雅) và Sơn Hải Kinh (山海經). Tấn Thư (晉書) ghi lại nhiều câu chuyện về những lần ông đoán chính xác, và truyền thống kể rằng ông bị xử tử năm 324 sau khi bói cho một thủ lĩnh phản loạn.

Kinh điển về địa lý, Táng Thư (葬書, Sách về mai táng), theo truyền thống được gán cho ông, và thuật ngữ phong thủy (風水) được cho là xuất phát từ câu trong đó nói rằng khí gặp gió thì tản, gặp nước thì dừng. Các học giả bất đồng về việc văn bản còn lại có phải bản gốc của Quách Phác hay không.

4. Lý Thuần Phong, Viên Thiên Cang và Thôi Bối Đồ

Một cuộn giấy như Thôi Bối Đồ, cuốn sách tiên tri cổ của Trung Quốc kết hợp tranh với thơ

Lý Thuần Phong (李淳風, 602-670) là nhà thiên văn và làm lịch đời Đường, người đã soạn ra lịch Lân Đức, còn Viên Thiên Cang (袁天罡) là người cùng thời nổi tiếng về tướng thuật và bói toán, có tiểu sử trong chính sử. Truyền thống kể rằng hai người đã viết Thôi Bối Đồ (推背圖) theo yêu cầu của Thái Tông, nhưng đây là một truyền thống về sau. Một câu chuyện dân gian nói rằng cái tên, nghĩa là đẩy lưng, xuất phát từ việc Viên đẩy lưng Lý để ngăn ông nhìn sâu hơn vào tương lai.

Thôi Bối Đồ gồm 60 tượng (象, xiang), mỗi tượng có một bức tranh, một bài thơ ngắn và một lời bình, và con số 60 được gắn với chu kỳ sáu mươi hoa giáp. Có một bản do nhà văn đầu đời Thanh là Kim Thánh Thán (金聖嘆) chú giải, nhưng một số người cho rằng lời bình này cũng mượn tên ông.

Nhiều bản còn lưu lại, với thứ tự, tranh và thơ khác nhau, và người ta nói rằng văn bản đã bị thay đổi qua sao chép trong khi các triều đại kế tiếp nhau đàn áp sách tiên tri. Những cách đọc khớp với Võ Tắc Thiên hay các sự kiện hiện đại nhìn chung được coi là gán ghép sau sự việc, vì cùng một bài thơ có thể được đọc cho những sự kiện khác. Bài viết này không đưa ra phán xét nào về bất kỳ thời đại hay chính quyền nào và chỉ trình bày lịch sử văn hóa.

5. Mai Hoa của Thiệu Ung và Thiêu Bính Ca của Lưu Bá Ôn

Thiệu Ung (邵雍, 1011-1077) là một nhà tư tưởng đời Bắc Tống, tác giả Hoàng Cực Kinh Thế (皇極經世), trong đó mô tả vũ trụ vận hành theo các chu kỳ 129.600 năm. Cuốn sách này được công nhận là tác phẩm thật của ông. Mai Hoa Dịch Số (梅花易數, thuật số Mai Hoa), nổi tiếng với câu chuyện ông bói từ đàn chim sẻ trên cành mai, được cho là phương pháp được biên soạn về sau dưới tên ông, và không có bằng chứng rằng ông đã viết nó.

Lưu Bá Ôn (劉伯溫, tên thật Lưu Cơ 劉基, 1311-1375) là một nhà mưu lược có thật, người đã giúp Chu Nguyên Chương (朱元璋) lập nên triều Minh. Thiêu Bính Ca (燒餅歌, Bài ca chiếc bánh mè) được trình bày như cuộc đối thoại giữa Chu và Lưu bên một chiếc bánh nướng, nhưng không có bằng chứng lịch sử rằng Lưu đã viết nó, và nhiều học giả tin rằng nó chỉ lan rộng vào các thời sau. Những bài thơ mơ hồ của nó, đọc sau khi sự việc xảy ra, cũng có cùng những giới hạn như Thôi Bối Đồ.

6. Cội nguồn của Tứ Trụ: Lý Hư Trung và Từ Tử Bình

Tứ Trụ (bát tự, 八字), ở Hàn Quốc gọi là saju, biến năm, tháng, ngày và giờ sinh thành tám chữ can chi, và nguồn gốc của nó thường được truy về Lý Hư Trung (李虛中, 762-813) đời Đường và Từ Tử Bình (徐子平) đời Tống. Lý Hư Trung được biết đến qua một bài văn bia do Hàn Dũ (韓愈) viết, trong đó nói ông suy ra vận mệnh và tuổi thọ của một người từ can chi của năm, tháng, ngày sinh, và ghi chép này thường được viện dẫn như nguồn sớm nhất của lối suy luận như vậy. Nó được mô tả là xoay quanh năm sinh.

Từ Tử Bình đời Tống được cho là đã thêm giờ sinh và xây dựng cách luận quanh nhật can (日干), một phương pháp gọi là phép Tử Bình. Ghi chép về cuộc đời ông rất ít, nên thời đại chính xác của ông còn tranh cãi, và Uyên Hải Tử Bình (淵海子平), tập hợp lý thuyết Tử Bình, được biết là đã được biên soạn về sau.

Các tác phẩm về sau như Tam Mệnh Thông Hội (三命通會) đời Minh và Tử Bình Chân Thuyên (子平真詮) đời Thanh đã xây dựng nên lý thuyết trở thành môn mệnh lý hiện đại. Vì saju tại Saju Fortune nằm trong cùng dòng này, hai nhân vật đó gắn trực tiếp với saju ngày nay theo cách mà các nhà tiên tri khác không có. Dẫu vậy, mỗi người trong họ đã làm ra gì và khi nào vẫn dựa trên các nguồn về sau và còn là truyền thống.

7. Tiên tri và Saju: những câu hỏi khác nhau

Tiên tri và Saju trả lời những câu hỏi khác nhau. Các lời tiên tri trên đây bàn về triều đại, thời đại và việc của thế giới, và thường được diễn giải sau khi sự việc xảy ra. Saju là cách luận giải truyền thống đọc tính khí bẩm sinh và dòng vận của một người từ thời khắc sinh ra, và không phải một dự báo định đoạt tương lai. Khi xem Saju của chính mình tại Saju Fortune, chúng tôi gợi ý bạn thưởng thức nó như một tham khảo để soi chiếu bản thân.

FAQ

Thôi Bối Đồ có thật sự do Lý Thuần Phong và Viên Thiên Cang viết không?

Theo truyền thống, nó được gán cho họ, nhưng không có bằng chứng xác nhận. Nhiều bản còn lưu lại và nhiều học giả nghĩ rằng văn bản đã bị sửa đổi về sau. Những trường hợp trùng khớp nổi tiếng phần lớn được coi là cách đọc áp vào sự việc sau khi chúng xảy ra.

Ai đã tạo ra Tứ Trụ (saju)?

Học giả đời Đường Lý Hư Trung, người suy ra vận mệnh từ can chi của năm, tháng, ngày sinh, được viện dẫn như một nguồn gốc sớm, và nhân vật đời Tống Từ Tử Bình được cho là đã thêm giờ sinh và lấy nhật can làm trung tâm của cách luận. Công trình và niên đại chính xác của họ dựa trên các nguồn về sau và vẫn chưa chắc chắn.

Có thể tin những dự đoán của các nhà tiên tri Trung Quốc không?

Khó coi chúng là những dự báo chắc chắn. Nhiều sách tiên tri là do người sau gán cho chứ không phải trước tác của chính các nhân vật, và những bài thơ mơ hồ của chúng thường bị gán ghép vào sự việc sau khi xảy ra. Đọc chúng như văn hóa và lịch sử là cách an toàn nhất.