Vì sao con người tin vào vận mệnh và tìm đến thầy bói? Sự bất định, cảm giác kiểm soát và hiệu ứng Barnum
Lý do lớn nhất khiến người ta tìm đến vận mệnh hay xem bói là để xoa dịu nỗi lo về một tương lai bất định. Tâm lý học mô tả nhiều lực cùng tác động: cảm giác kiểm soát (ảo tưởng kiểm soát), hiệu ứng Barnum khiến những câu nói chung chung nghe như dành riêng cho mình, và nhu cầu tìm ý nghĩa cuộc sống của con người.
1. Không biết sinh ra lo lắng
Không thể biết tương lai tự nó đã là căng thẳng. Người ta thường thấy một kết quả chưa rõ khó chịu hơn một kết quả xấu đã được xác nhận. Xem bói cho điều chưa biết một câu chuyện: đây là hình dạng của năm sắp tới.
2. Cảm giác kiểm soát
Nghe câu "năm nay hãy cẩn thận chuyện này" khiến bạn thấy mình có thể chuẩn bị. Cảm thấy yên tâm hơn mà không thực sự kiểm soát được thêm gì thường được tâm lý học liên hệ với ảo tưởng kiểm soát.
3. Hiệu ứng Barnum: nghe như viết riêng cho bạn
Năm 1948, nhà tâm lý học Bertram Forer cho sinh viên đọc cùng một bản mô tả tính cách giống hệt nhau, nói với từng người rằng nó được viết riêng cho họ rồi yêu cầu chấm độ chính xác. Họ chấm rất cao. Hiện tượng này gọi là hiệu ứng Barnum hay hiệu ứng Forer.
Vì thế một câu như "bề ngoài trông mạnh mẽ nhưng bên trong lo nghĩ nhiều" nghe đúng với hầu hết mọi người.
4. Lý do để quyết định và cách tìm ý nghĩa
Trước một quyết định lớn như đổi việc, kết hôn hay chuyển nhà, đôi khi người ta muốn nghe những lời thêm tự tin cho điều mình vốn đã nghiêng về. Giải thích một giai đoạn khó khăn là "thời kỳ vận xấu" cũng có thể làm vơi sự tự trách. Xem bói là một trong những câu chuyện con người dùng để tạo ý nghĩa.
5. Sự an ủi, trò chuyện và văn hóa
Nhiều người đến gặp thầy bói được lý giải là đang tìm một người lắng nghe hơn là một lời tiên đoán. Xem bói cũng là văn hóa lâu đời: Tojeong Bigyeol của Hàn Quốc, Shichu Suimei (四柱推命) của Nhật Bản, chiêm tinh phương Tây. Nhiều người thưởng thức nó như một nghi thức đầu năm hay một trò chơi hơn là một niềm tin vững chắc.
6. Sử dụng theo cách lành mạnh
Xem bói và Saju hiệu quả nhất khi là những câu hỏi giúp bạn suy ngẫm, không phải công cụ quyết định thay bạn. Hãy gác lại những lời luận khiến bạn lo lắng, và trao đổi với chuyên gia về các vấn đề tài chính, sức khỏe hay pháp lý quan trọng.
Nếu lo âu hoặc tâm trạng chán nản đang làm cuộc sống hằng ngày khó khăn, sự hỗ trợ chuyên môn có thể giúp ích hơn một lần xem bói.
Saju và chỉ tay của bạn nói gì?
FAQ
Người đi xem bói có phi lý không?
Không nhất thiết. Nhiều người xem cho vui, để suy ngẫm hoặc theo truyền thống đầu năm, và điều đó cũng có thể hiểu là một cách đối phó tự nhiên với sự bất định.
Vì sao các lời luận nghe rất chính xác?
Tâm lý học chỉ ra hiệu ứng Barnum, khi những câu chung chung nghe như dành riêng cho mình, cùng xu hướng nhớ những lần đúng hơn những lần sai.
Xem bói có giúp ích khi tôi đang lo lắng không?
Nó có thể mang lại chút bình tĩnh thoáng qua, nhưng hãy tránh bị ràng buộc vào những lời luận làm tăng lo lắng. Nếu lo âu kéo dài, hãy tìm sự giúp đỡ chuyên môn.
Bài viết khác
Tờ báo này giới thiệu cách luận giải truyền thống của Saju và xem chỉ tay cùng bối cảnh tâm lý học, chỉ để tham khảo và giải trí. Đây không phải lời khuyên về tài chính, y tế hay pháp lý.